Ліст да маладога джыхадаўца

Новае на блогу, дзякуючы Zołku. Крытыка вітаецца =)

Эксперт мусіць быць ахайным

Аўтар артыкула, які заклікае да чысціні мовы, сам робіць памылкі. Так, у апошняй прапанове ён ужывае слова “заканчваць” як быццам сістэмнае, беларускае. Але ж гэта НЕ-беларуская форма дзеяслова, гэта зрусіфікаваная падмена для рускага слова “оканчивать”! Па-беларуску будзе “закончваць”, “скончваць”, “канчаць”, а не “заканчваць”, “сканчваць”… Вось тут можна паглядзець, што кажа на гэты конт майстра беларускага нармавання Павел Сцяцко.
Раю аўтарам, якія бяруцца вучыць іншых правільнай адмене беларускай мовы дакладна спраўджваць кожную сваю параду, бо мова не жыве ўласным жыццём і часта словы, прамоўленыя з пазіцыі “эксперта”, не аналізуюцца беларускай супольнасцю крытычна. Неахайныя парады і навука толькі шкодзяць.
І тым больш гэтак неахайна пісаць нельга чалавеку з імем “І.Крамко”, калі гэта сапраўды той досыць знаны ў пэўных колах філолаг…

Уключэнне інтэрфейсу беларускай лацінкай (Ubuntu 8.10)

1. Дадаем беларускія пераклады ў сістэму: “System -> Administration -> Language Support”. Выбіраем “Belarusian”, інсталюем моўныя пакункі.
2. Рэдагуем файл з азначэннямі лакальнасцяў. Для гэтага адчыняем “Gnome Terminal” (“Applications -> Accessories -> Terminal”) і ўпісваем наступны загад:

   sudo gedit /var/lib/locales/supported.d/be

   Падаўшы свой пароль, рэдагуем файл, каб той выглядаў такім чынам:

   be_BY.UTF-8 UTF-8
be_BY.UTF-8@latin UTF-8

   Запісваем файл (“File – Save”).

3. Генеруем файлы лакальнасцяў (упісваем у тэрмінальнай праграме):

   sudo dpkg-reconfigure locales

4. Змяняем файл азначэнняў лакальнасцяў, даступных для пачатку сесіі (упісваем у тэрмінальнай праграме):

   sudo gedit /etc/gdm/locale.conf

   Змяняем радок:

   Belarusian(Belarus) be_BY@latin

   на

   Belarusian(Latin) be_BY.UTF-8@latin,be_BY@latin

   Запісваем файл (“File – Save”).

5. Пераключаем “Gnome Desktop Manager”, папярэдне захаваўшы ўсю важную інфармацыю гэтай сесіі (сесія будзе забітая, і ты можаш страціць незапісаныя на дыск звесткі):

   sudo /etc/init.d/gdm restart

6. Падчас уваходу ў новую сесію выбірай у спісе моваў “Belarusian (Latin)”. Увайдзі. Калі ўсё добра, ты ўбачыш інтэрфейс беларускай лацінкай.

Праверка беларускага правапісу для Aspell (Linux)

Спачатку трэба заінсталяваць слоўнікавыя файлы. Для ўладальнікаў Gentoo Linux ці ALT Linux можна проста заінсталяваць пакунак aspell-be праз сістэмныя сродкі, выканаўшы адзін з наступных загадаў:

$ sudo emerge aspell-be # для Gentoo Linux
$ sudo apt-get install aspell-be # для ALT Linux

Вядома, для гэтага трэба мець для гэтага дазвол: правільна наладжаны файл /etc/sudoers (ці можна проста зрабіць гэта, увайшоўшы ў сістэму, як карыстальнік “root”).

Нажаль, Ubuntu Linux пакуль не мае такога пакунка, а значыць, прыйдзецца крыху папрацаваць. Вось інструкцыя.

1. Загружаем архіў з беларускім модулем праверкі правапісаў у хатні каталог карыстальніка (напрыклад, /home/user).
2. Адчыняем праграму Тэрмінал (для Gnome: Alt+F2 – gnome-terminal – Enter).
3. У адчыненым кансольным акне ўпісваем наступныя загады (пасля кожнага націскаем Enter):

   $ tar xvjf aspell5-be-0.01.tar.bz2 # распакоўваем архіў
$ cd aspell5-be-0.01/ # пераходзім у каталог са слоўнікам
$ ./configure # канфігуруем слоўнік для зборкі (кампіляцыі)
$ make # збіраем (кампілюем) слоўнік
$ sudo aptitude install checkinstall # упэўніваемся, што ў нас заінсталяваны патрэбны для канчатковай зборкі пакунак: уводзім пароль свайго карыстальніка і націскаем Enter
$ sudo checkinstall # інсталюем слоўнік: уводзім пароль свайго карыстальніка і націскаем Enter

Усё, слоўнік заінсталяваны. Цяпер можна ўключаць праверку правапісу ў усіх праграмах, якія працуюць з Aspell (а гэта большасць “родных” Unix-праграм новага пакалення).

Напрыклад, у Тэкставым рэдактары GNOME, каб уключыць праверку нарматыўнага правапісу, трэба ў меню “Tools -> Specify Language” выбраць “Беларуская (SU)”, для “клясычнага” – “Беларуская (Беларусь)”. Пасля можна ўключыць аўтаматычную праверку правапісу: “Tools -> Automatic spell checking”.

LaTeX + беларуская лацінка

Каб пісаць лацінкай у дакументах LaTeX, трэба ў загалоўку ўпісаць:
\usepackage[utf8x]{inputenc}

Беларуская свядомасць

“Усе мы, роджаныя ў няволі, будучы з натуры беларусінамі, духоўна людзі робленыя, нейкім або нечым усьвядомленыя або загітованыя. Ніхто з нас ня можа сказаць, што нарадзіўся беларусінам, як родзяцца немцы, ангельцы, палякі, французы або тыя-ж расійцы. Кожнаму з нас, ужо вырасшы і навучыўшыся разважаць, павінен быў шукаць сваю нацыю, свайго месца ў сям’і народаў. Гэтага душэўнага перажываньня, гэтага шуканьня свайго нацыянальнага я ня ведаюць дзеці тых народаў, што не перажывалі нацыянальнай няволі. І ці-ж можам мы, у няволі роджаныя, духоўна скрыўленыя, увайсьці ў абяцаную зямлю адраджанае Белае Русі. Ці дажывомся мы да тае часіны, калі народ наш духоўна вернецца ў сваю родную краіну, каб усьцешыцца вялікаю радасьцю свайго уласнага нацыянальнага творчаства? Не, нам гэта не дано!”
“Хіба ж мы ня чуем кругом таго, што чуў Майсей у пустыні ад жыдоўства? “Нашто ты выманіў нас з Эгіпту? Там мы мелі свае хаты, поўныя гаршкі мяса, і хлеба было ў нас даволі, а тут мы і дзеці нашыя мром сьмерцю галодных?” А ці ня чуем мы цяпер, як з усіх бакоў кажуць: “Нашто нам тая Беларусь? Нашто нам кідаць тое, да чаго мы прывыклі? Мы тут маем свае хаты, сталы прыпынак, а там – барацьба, змаганьне, сьмех і зьдзекі, фараоны з войскам на калясьніцах і цёмная невядомая будучына!..” Але, слухаючы гэта, мацней сьціскаецца посах у руках і мацней адчуваецца прыходная няўхільнасьць [зямлі абяцанай].”

Язэп Лёсік. “Як яны пазналі сябе беларусінамі?”, 1922.